ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ
Χρήστου Π. Ίντου
Στα προηγούμενα δύο χρόνια από τις στήλες του «ΜΑΧΗΤΗ ΤΟΥ ΚΙΛΚΙΣ» αναφερθήκαμε σε πλήθος γεγονότων που διαδραματίστηκαν στον Νομό μας κατά την περίοδο του Μεγάλου Πολέμου (1914-1918). Συνεχίζουμε τα δημοσιεύματα για την ίδια περίοδο σε σχέση πάντα με τον Α΄ ΠΠ, προσεγγίζοντας το θέμα από την σκοπιά της ελληνικής και ξένης λογοτεχνίας (πεζογραφία και ποίηση).
Ελληνική λογοτεχνία
Ο Μεγάλος Πόλεμος, όπως ήταν επόμενο, επηρέασε τη λαϊκή μούσα και τον χώρο της λογοτεχνίας σε παγκόσμιο και σε τοπικό επίπεδο. Πολλοί από τους πνευματικούς δημιουργούς πήραν μέρος στις αναμετρήσεις ως στρατιώτες, εθελοντές ή κληρωτοί, ως δημοσιογράφοι ή τους άγγιξε στη χώρα, στην πόλη ή στο χωριό, στο σπίτι τους.
Στα ελληνικά γράμματα είχαμε:
Λαϊκό θριαμβευτικό άσμα για τη Μάχη του Σκρά
Ξημέρωσε η χαραυγή
Ξημέρωσε η χαραυγή
στις 17 Μαΐου,
εδόθηκε διαταγή
παρά του Στρατηγείου.
Να προελάσει ο Στρατός
το Σκρα να καταλάβει,
γιατί μας μόλυναν
οι Γερμανοβουλγάροι.
Βαράει το πυροβολικό,
τα σύρματα χαλάει
και το γενναίο πεζικό,
αμέσως εξορμάει.
Γερμανοί και Βούλγαροι
τραβούσαν τα μαλλιά τους,
σαν είδανε τους Έλληνες
στα χαρακώματά τους.
Ο Γερμανός ο στρατηγός
με τη στραβιά τη μύτη
ηθέλησε να πιεί καφέ
μέσα στη Θεσσαλονίκη.
Και μεις τους ετοιμάσαμε
πιλάφι με γιαούρτι
και σφαίρες από μάλιγχερ
με άκαπνο μπαρούτι.
Κωστής Παλαμάς (1859-1943), ποιητής.
Το 1915 εκδόθηκε η ποιητική του συλλογή «Βωμοί» που γράφτηκε μέσα στην ένταση της νίκης των απελευθερωτικών πολέμων 1912-1913 αλλά και της μεγάλης έντασης που είχε προκαλέσει η έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και ο όλεθρος που σκορπούσε. Την περίοδο του Εθνικού Διχασμού και του Μεγάλου Πολέμου έγραψε «Τα Παράκαιρα» και «Τα Δεκατετράστιχα» που εκδόθηκαν το 1919. Τον ενέπνευσαν και τα γεγονότα του Μακεδονικού Μετώπου.
Αθάνας Γεώργιος (Αθανασιάδης – Νόβας, 1893 - 1987),
νομικός, πολιτικός, λογοτέχνης και ακαδημαϊκός.
Την περίοδο του Α΄ ΠΠ ως στρατεύσιμος βρέθηκε στο Μακεδονικό Μέτωπο και μια περίοδο της θητείας του παρέμεινε με τη μονάδα του στη Γουμένισσα. Την ίδια εκείνη περίοδο έγραψε σειρά ποιημάτων τα οποία αποτέλεσαν την πρώτη του ποιητική συλλογή που έχει τον τίτλο ΚΑΙΡΟΣ ΠΟΛΕΜΟΥ. Με αυτή συμμετείχε στον «Φιλαδέλφειο ποιητικό διαγωνισμό» και πήρε το πρώτο βραβείο. Στον πρόλογο της συλλογής σημείωσε:
«…. Καθώς καθόμαστε στο προσηλιακό της κοιλάδας ή στο παραγώνι κάποιας χαμοκέλας, διάβαζα κάποτε μερικά από αυτά τα ποιήματα στους συναδέλφους μου. Θυμάμαι, πόσο βαθιά ένοιωθα, ότι οι στίχοι αυτοί εκφράζανε, άτεχνα ίσως, πιστά όμως τον πόνο τους, τα αισθήματά τους, τις ιδέες τους, όπως τις ανατάραζε και τις ξεσήκωνε ο μεγάλος πόλεμος. Δεν είναι, παρά το στιχουργημένο ημερολόγιο των αισθηματικών και πνευματικών συγκινήσεων που πέρασα στρατιώτης του ευρωπαϊκού πολέμου στην Μακεδονία……..».
Οι τίτλοι μερικών ποιημάτων του τα οποία μας μεταφέρουν στην περίοδο εκείνη και στα οποία επίσης διακρίνουμε εικόνες γνώριμες της περιοχής μας είναι: «Ψυχή πολέμου», «Ποδιά της Μάνας», «Γουμένιτζα», «Ο στρατιώτης του Νάρες», «Στον τάφο ενός Γάλλου» κλπ.
Στην ίδια συλλογή συμπεριλαμβάνεται ποίημα αφιερωμένο στον συμπατριώτη του δάσκαλο Ιωάννη Πίτσουλα, τον οποίο απαγχόνισαν οι κομιτατζήδες σε πλάτανο λίγο έξω από τη Γουμένισσα. Την προτομή του δασκάλου και το μνημείο Μακεδονομάχων που υπάρχουν στην κωμόπολη αποκάλυψε στις 19 Ιουνίου 1966 σε ειδική τελετή ο ίδιος ο ποιητής εκπροσωπώντας την Ελληνική Κυβέρνηση, της οποίας ήταν Αντιπρόεδρος.
Σε επιστολή του με ημερομηνία 5 Δεκεμβρίου 1982 προς τον γράφοντα μεταξύ των άλλων έλεγε: «…. Θυμάμαι πάντα με συγκίνηση και νοσταλγία τις ημέρες μου στη Γουμένισσα, εκείνον τον καιρό της εθνικής μας εξόρμησης. Με αληθινή ψυχική ικανοποίηση πραγματοποίησα την μεταγενέστερη επίσκεψή μου…. στην πόλη σας. Εσωκλείστως λαμβάνετε λίγα λόγια μου αναμνηστικά ….. Είναι η εικόνα που ζωγράφισαν τα μάτια του νεαρού λοχία των Ευζώνων, που ήμουν τότε, και της προσφιλούς ανάμνησης που φύλαξε η καρδιά ενός παντοτινού φίλου που είμαι τώρα…… Χαίρω, γιατί μου δόθηκε η ευκαιρία να αναπολήσω με πολλήν ευλάβεια τις αλησμόνητες ημέρες μου της Γουμένισσας, η οποία εύχομαι να ανθεί, να καρποφορεί και να ακμάζει από κάθε άποψη …. ¨".
Βαφόπουλος Γεώργιος (1903 – 1996), ποιητής, ακαδημαϊκός και μέγας ευεργέτης της Θεσσαλονίκης.
Ο μεγάλος ποιητής καταγόμενος από τη Γευγελή συνδέθηκε με τη Γουμένισσα και την επαρχία της. Τον παππού του το 1897 τον σκότωσαν οι κομιτατζήδες κοντά στο χωριό Στάθης, ενώ μετέβαινε στη Γουμένισσα για συνεννοήσεις με τις τοπικές αρχές για θέματα σχετικά με την εθνική υπόθεση των Ελλήνων. Ο θείος του υπηρετούσε ως επόπτης καπνού στο Μαγιαδάγ (Φανός), τόπο τότε μεγάλης καπνοπαραγωγής. Σε μια από τις προσφυγές των Ελλήνων της Γευγελής προς την ελεύθερη Πατρίδα μετά το 1913 η οικογένειά του διέμεινε στη Γουμένισσα και μάλιστα την περίοδο του Μεγάλου Πολέμου..
Η θεία του Ζωή επί δεκαετίες ήταν διευθύντρια της σχολής θηλέων Γουμενίτσης και αργότερα ένας αδερφός του έλαβε σύζυγο Γουμενισσιώτισσα. Μας έγραψε σε ένα γράμμα του το 1992. «….Χαίρω που η Γουμένισσα, δεύτερη πατρίδα μου, μετά την πρώτη της Γευγελής, βρίσκεται σήμερα σε μια θέση υψηλής πνευματικής στάθμης…. Αγαπώ τη Γουμένισσα με το αίσθημα ενός νεαρού παιδιού, που έχασε την πατρίδα του…».
Για την κήρυξη του Α΄ ΠΠ
Το δεύτερο ξενίτεμα
Όταν …, ξέσπασε ο μεγάλος πόλεμος, και ψηλά στο Δούναβη η αυστροουγγρική αυτοκρατορία κινήθηκε να πνίξει τη μικρή Σερβία, η καταθλιπτική ατμόσφαιρα της πατρίδας μου έγινε ακόμη βαρύτερη. Κηρύχθηκε γενική επιστράτευση ……
«Γαλλική κατοχή» στη Γουμένισσα, ήδη σε παλαιότερο δημοσίευμα αναφερθήκαμε στην αφήγηση του ποιητή για τη συμπεριφορά των Γάλλων απέναντι στους κατοίκους της κωμόπολης και την τραγική ιστορία ξυλοκόπου και ζαχαροπλάστη της.
Για τη μάχη του Σκρα και τη λήξη του πολέμου
… Ο πόλεμος στο μακεδονικό μέτωπο βρισκόταν στην αποφασιστική του φάση. Το Σκρα είχε γίνει σύμβολο εθνικού θριάμβου….. Τώρα είχε τελειώσει ο πόλεμος, οι στρατιώτες της Αντάντ σκορπισμένοι φεύγανε για τις μακρινές τους πατρίδες, από τους δρόμους της Θεσσαλονίκης δεν περνούσαν πια τα νοσοκομειακά αυτοκίνητα. Η Ελλάδα ζούσε τη μεγάλη ώρα της συνθήκης των Βερσαλλιών και πραγματοποιούσε τα οράματα των «δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών»….
(συνεχίζεται)
Στις φωτογραφίες: Η πρώτη ποιητική συλλογή του Γ. Αθάνα (προσωπικό αρχείο), ο ποιητής Γ. Βαφόπουλος (προσωπικό αρχείο) και σκηνή από τη μάχη του Σκρα, Μάιος 1918 (πηγή ΕΛΙΑ).
(Μαχητής του Κιλκίς, 05-02-2019)
Blogger Comment
Facebook Comment